Бөлшек-рационал теңдеулерді шешу барысында әрқашан бөлшектің бөлімі 0-ге тең бола алмайтынын ескеру қажет.
Бөлшек-рационал теңдеулердің шешу мынадай қадамдардан тұрады:
Мүмкін мәндер жиыны н (ММЖ) анықтау; Бөлшек-рационал теңдеуді бүтін рационал теңдеуге келтіру (Ол үшін теңдіктің екі жағын бірдей бөлшек бөліміндегі өрнектердің ең кіші ортақ еселігіне көбейту қажет); Шыққан теңдеуді шешу; ММЖ сәйкес емес түбірлерін алып тастау. 3.29. Теңдеуді шешіңіз: 4 x 2 − 7 x − 2 x 2 − 5 x + 6 = 0 .
Шешуі { 4 x 2 − 7 x − 2 = 0 , x 2 − 5 x + 6 ≠ 0 ; { x 1 = − 1 4 , x 2 = 2 , x ≠ 2 , x ≠ 3 x = − 1 4
Жауабы: { − 1 4 } .
3.30. Теңдеуді шешіңіз: 3 ( 9 x − 3 ) 9 x − 6 = 2 + 3 x + 1 3 x − 2 .
Шешуі М М Ж 3 ( 9 x − 3 ) 9 x − 6 = 2 + 3 x + 1 3 x − 2 ; ММЖ: x ≠ 2 3 9 x − 3 3 x − 2 = 2 + 3 x + 1 3 x − 2 9 x − 3 = 6 x − 4 + 3 x + 1 9 x − 3 = 9 x − 3 0 ⋅ x = 0 x ≠ 2 3 .
Жауабы: x ≠ 2 3 .
3.31. Теңдеуді шешіңіз: ( x 2 + 35 ) 2 ( x 2 − 49 ) 2 = 144 x 2 ( 49 − x 2 ) 2 .
Шешуі М М Ж ( x 2 + 35 x 2 − 49 ) 2 = ( 12 x x 2 − 49 ) 2 , ММЖ: x ≠ ± 7 [ x 2 + 35 x 2 − 49 = 12 x x 2 − 49 , x 2 + 35 x 2 − 4 = − 12 x x 2 − 49 ; ⇒ [ x 2 − 12 x + 35 x 2 − 49 = 0 x 2 + 12 x + 35 x 2 − 49 = 0 ⇒ ⇒ [ x 2 − 12 x + 35 = 0 x 2 + 12 x + 35 = 0 ⇒ [ x 1 = 5 , x 2 = 7 , x 3 = − 5 , x 4 = − 7. ММЖ-ға сәйкес x = ± 5 түбірін аламыз.
Жауабы: x = ± 5
3.32. Теңдеуді шешіңіз: 3 x + 33 x 2 − 11 x = x − 4 x − 11 .
Шешуі 3 x + 33 x 2 − 11 x = x − 4 x − 11 , x ≠ 0 , x ≠ 11. 3 x + 33 x ( x − 11 ) − x − 4 x − 11 = 0 3 ( x − 11 ) + 33 − x ( x − 4 ) = 0 7 x − x 2 = 0 , б ө г д е т ү б і р x 1 = 0 − бөгде түбір x 2 = 7.
Жауабы: { 7 }
3.33. Теңдеуді шешіңіз: x + 1 x + 3 + 10 x 2 + x − 6 = 4 x − 2 .
Шешуі М М Ж x + 1 x + 3 + 10 x ( x + 3 ) ( x − 2 ) − 4 x − 2 = 0 ММЖ: x ≠ − 3 , x ≠ 2. ( x + 1 ) ( x − 2 ) + 10 x − 4 ( x + 3 ) = 0 x 2 + 5 x − 14 = 0 б ө г д е т ү б і р x 1 = 2 − бөгде түбір x 2 = − 7.
Жауабы: { − 7 }
3.34. Теңдеуді шешіңіз: 1 4 x + 8 = 20 x + 1 4 x 2 − 16 − 7 − 5 x x 2 − 4 x + 4 .
Шешуі М М Ж 1 4 ( x + 2 ) − 20 x + 1 4 ( x − 2 ) ( x + 2 ) + 7 − 5 x ( x − 2 ) 2 = 0 , ММЖ: x ≠ ± 2 ( x − 2 ) 2 − ( 20 x + 1 ) ( x − 2 ) + ( 7 − 5 x ) ( 4 x + 8 ) = 0 39 x 2 − 23 x − 62 = 0 b = a + c ( − 23 = 39 − 62 ) , x 1 = − 1 , x 2 = 62 39 .
Жауабы: { − 1 ; 62 39 }
Көбейткіштерге жіктеу тәсілі
3.35. Теңдеуді шешіңіз: 3 − x x 2 + 2 x − 3 = 9 − 3 x 3 x 2 − 2 x − 5 .
Шешуі 3 − x x 2 + 2 x − 3 − 3 ( 3 − x ) 3 x 2 − 2 x − 5 = 0 ( 3 − x ) ( 1 x 2 + 2 x − 3 − 3 3 x 2 − 2 x − 5 ) = 0 ( 3 − x ) ⋅ 3 x 2 − 2 x − 5 − 3 x 2 − 6 x + 9 ( x 2 + 2 x − 3 ) ( 3 x 2 − 2 x − 5 ) = 0 ( 3 − x ) ⋅ − 8 x + 4 ( x + 3 ) ( x − 1 ) ( 3 x − 5 ) ( x + 1 ) = 0 , x ≠ ± 1 , x ≠ − 3 , x ≠ 5 3 . [ 3 − x = 0 , − 8 x + 4 = 0 ; [ x = 3 , x = 1 2
Жауабы: { 1 2 ; 3 } .
3.36. Теңдеуді шешіңіз: 3 ( x + 1 x 2 ) − 7 ( 1 + 1 x ) = 0 .
Шешуі М М Ж 3 ( x + 1 x 2 ) − 7 ( 1 + 1 x ) = 0 , ММЖ: x ≠ 0. 3 x ( 1 + 1 x 3 ) − 7 ( 1 + 1 x ) = 0 3 x ( 1 + 1 x ) ( 1 − 1 x + 1 x 2 ) − 7 ( 1 + 1 x ) = 0 ( 1 + 1 x ) ( 3 x − 3 + 3 x − 7 ) = 0 ( 1 + 1 x ) ( 3 x + 3 x − 10 ) = 0 [ 1 + 1 x = 0 , 3 x + 3 x − 10 = 0 ; ⇒ [ 1 x = − 1 , 3 x 2 − 10 x + 3 = 0 ; ⇒ [ x = − 1 , x 1 = 1 3 , x 2 = 3.
Жауабы: { − 1 ; 1 3 ; 3 } .
3.37. Теңдеуді шешіңіз: 1 x − 1 − 1 x − 2 = 1 x − 3 − 1 x − 4 .
Шешуі 1 x − 1 − 1 x − 2 = 1 x − 3 − 1 x − 4 , М М Ж ММЖ: x ≠ 1 , x ≠ 2 , x ≠ 3 , x ≠ 4. 1 x − 1 + 1 x − 4 = 1 x − 2 + 1 x − 3 x − 4 + x − 1 ( x − 1 ) ( x − 4 ) = x − 3 + x − 2 ( x − 2 ) ( x − 3 ) 2 x − 5 ( x − 1 ) ( x − 4 ) = 2 x − 5 ( x − 2 ) ( x − 3 ) ( 2 x − 5 ) ( 1 ( x − 1 ) ( x − 4 ) − 1 ( x − 2 ) ( x − 3 ) ) = 0 ( 2 x − 5 ) ⋅ x 2 − 5 x + 6 − x 2 + 5 x − 4 ( x − 1 ) ( x − 2 ) ( x − 3 ) ( x − 4 ) = 0 ( 2 x − 5 ) ⋅ 2 ( x − 1 ) ( x − 2 ) ( x − 3 ) ( x − 4 ) = 0 2 x − 5 = 0 x = 2 , 5.
Жауабы: { 2 , 5 } .
3.38. Теңдеуді шешіңіз: 1 x − 1 + 2 x − 2 + 3 x − 3 = 6 x + 6 .
Шешуі 2 x − 2 + 3 x − 3 = 6 x + 6 − 1 x − 1 , М М Ж ММЖ: x ≠ 6 ; x ≠ 1 ; x ≠ 2 ; x ≠ 3. 5 x − 12 x 2 − 5 x + 6 = 5 x − 12 x 2 + 5 x − 6 ( 5 x − 12 ) ( 1 x 2 − 5 x + 6 − 1 x 2 + 5 x − 6 ) = 0 ( 5 x − 12 ) ⋅ x 2 + 5 x − 6 − x 2 + 5 x − 6 ( x 2 − 5 x + 6 ) ( x 2 + 5 x − 6 ) = 0 ( 5 x − 12 ) ( 10 x − 12 ) = 0 x 1 = 2 , 4 ; x 2 = 1 , 2.
Жауабы: { 1 , 2 ; 2 , 4 } .
Жаңа айнымалы енгізу әдісі 3.39. Теңдеуді шешіңіз: x 2 + 2 3 x − 2 − 3 x − 2 x 2 + 2 = 8 3 .
Шешуі x 2 + 2 3 x − 2 − 3 x − 2 x 2 + 2 = 8 3 , x ≠ 2 3 . a = x 2 + 2 3 x − 2 3 x − 2 x 2 + 2 = 1 a a − 1 a = 8 3 3 a 2 − 8 a − 3 = 0 a 1 = 3 , a 2 = − 1 3 ш е ш і м і ж о қ [ x 2 + 2 3 x − 2 = 3 , x 2 + 2 3 x − 2 = − 1 3 ; ⇒ [ x 2 − 9 x + 8 = 0 , 3 x 2 + 3 x + 4 = 0 ; ⇒ [ x 1 = 1 , x 2 = 8 , шешімі жоқ.
Жауабы: { 1 ; 8 } .
3.40. Теңдеуді шешіңіз: x 2 + 2 x + 3 x − 6 x x 2 + 2 x + 3 = 5 .
Шешуі М М Ж x 2 + 2 x + 3 x − 6 x x 2 + 2 x + 3 = 5 , ММЖ: x ≠ 0.
Жаңа айнымалы енгіземіз: a = x 2 + 2 x + 3 x .
Мынадай теңдеу аламыз:
a − 6 a = 5 a 2 − 5 a − 6 = 0 a 1 = − 1 , a 2 = 6 ш е ш і м і ж о қ [ x 2 + 2 x + 3 x = − 1 , x 2 + 2 x + 3 x = 6 ⇒ [ x 2 + 3 x + 3 = 0 , x 2 − 4 x + 3 = 0 ⇒ [ шешімі жоқ , x 1 = 1 , x 2 = 3.
Жауабы: { 1 ; 3 } .
3.41. Теңдеуді шешіңіз: 1 x ( x + 6 ) − 1 ( x + 3 ) 2 = − 9 20 .
Шешуі М М Ж 1 x ( x + 6 ) − 1 ( x + 3 ) 2 = − 9 20 , ММЖ: x ≠ 0 , x ≠ − 6 , x ≠ − 3 1 x 2 + 6 x − 1 x 2 + 6 x + 9 + 9 20 = 0 a = x 2 + 6 x 1 a − 1 a + 9 + 9 20 = 0 20 a + 180 − 20 a + 9 a 2 + 81 a = 0 a 2 + 9 a + 20 = 0 a 1 = − 4 , a 2 = − 5 [ x 2 + 6 x = − 4 , x 2 + 6 x = − 5 ; ⇒ [ x 2 + 6 x + 4 = 0 , x 2 + 6 x + 5 = 0 ⇒ [ x 1 , 2 = − 3 ± 5 x 3 = − 1 , x 4 = − 5
Жауабы: { − 5 ; − 1 ; − 3 ± 5 } .
3.42. Теңдеуді шешіңіз: 3 x 2 − 4 x + 1 − x 2 = 3 − 4 x .
Шешуі М М Ж 3 x 2 − 4 x + 1 − ( x 2 − 4 x ) − 3 = 0 , ММЖ: x ≠ 2 + 3 a = x 2 − 4 x 3 a + 1 − a − 3 = 0 3 − a 2 − a − 3 a − 3 = 0 a 2 + 4 a = 0 a 1 = 0 , a 2 = − 4 [ x 2 − 4 x = 0 , x 2 − 4 x = − 4 ; ⇒ [ x 1 = 0 , x 2 = 4 , x 3 = 2.
Жауабы: { 0 ; 2 4 } .
3.43. Теңдеуді шешіңіз: 13 x 2 x 2 + x + 3 + 2 x 2 x 2 − 5 x + 3 = 6 .
Шешуі М М Ж 13 x 2 x 2 + x + 3 + 2 x 2 x 2 − 5 x + 3 = 6 , ММЖ: x ≠ 1 , x ≠ 3 2 13 2 x + 1 + 3 x + 2 2 x − 5 + 3 x = 6 2 x + 3 x = t 13 t + 1 + 2 t − 5 = 6 13 ( t − 5 ) + 2 ( t + 1 ) = 6 ( t + 1 ) ( t − 5 ) 6 t 2 − 39 t + 33 = 0 2 t 2 − 13 t + 11 = 0 t 1 = 1 , t 2 = 11 2 ш е ш і м і ж о қ [ 2 x + 3 x = 1 , 2 x + 3 x = 11 2 ⇒ [ 2 x 2 − x + 3 = 0 4 x 2 − 11 x + 6 = 0 ⇒ [ шешімі жоқ, x 1 = 2 , x 2 = 3 4 .
Жауабы: { 3 4 ; 2 } .
3.44. Теңдеуді шешіңіз: 15 x x 2 + 2 x + 2 − 8 x x 2 + x + 2 = 1 .
Шешуі 15 x x 2 + 2 x + 2 − 8 x x 2 + x + 2 = 1 15 x + 2 x + 2 − 8 x + 2 x + 1 = 1 a = x + 2 x + 1 15 a + 1 − 8 a = 1 7 a − 8 = a 2 + a a 2 − 6 a + 8 = 0 a 1 = 2 ; a 2 = 4. ш е ш і м і ж о қ [ x + 2 x + 1 = 2 , x + 2 x + 1 = 4 ; ⇒ [ x 2 − x + 2 = 0 , x 2 − 3 x + 2 = 0 ; ⇒ [ шешімі жоқ, x 1 = 1 , x 2 = 2.
Жауабы: { 1 ; 2 } .
3.45. Теңдеуді шешіңіз: x 3 + 2 x ( x 2 − x + 2 ) 2 = 3 4 .
Шешуі x 3 + 2 x ( x 2 − x + 2 ) 2 = 3 4 x + 2 x ( x − 1 + 2 x ) 2 = 3 4 a = x + 2 x a ( a − 1 ) 2 = 3 4 4 a = 3 ( a 2 − 2 a + 1 ) 3 a 2 − 10 a + 3 = 0 a 1 = 1 3 ; a 2 = 3 [ x + 2 x = 1 3 , x + 2 x = 3 ⇒ [ x 2 + 2 x = 1 3 x 2 + 2 x = 3 ⇒ ш е ш і м і ж о қ ⇒ [ 3 x 2 − x + 6 = 0 x 2 − 3 x + 2 = 0 ⇒ [ шешімі жоқ, x 1 = 1 , x 2 = 2.
Жауабы: { 1 ; 2 } .
Сахов
27 сентября, 2023 сағ 2:30 ппТамаша
Аноним
2 сентября, 2024 сағ 9:58 ппМаған өте түсініксіз болды есептер!