Алгебралық бөлшектерді қысқарту

Алгебралық бөлшектерді қысқарту

Бөлшектерге амалдар қолдануда ең көп кездесетіні де, ең қажеттісі де, ол — амалы. Алгебралық бөлшектерді қысқарту үшін алымын да, бөлімін де көбейткіштерге жіктеп, бірдей көбейткіштерге бөлеміз. Мысалдар қарастырайық.

2.9. Бөлшекті қысқартыңыз.

1) $\dfrac{3 x-x y+2 y-6}{x y-3 x+2 y-6}$

Шешуі

$$\frac{{3x - xy + 2y - 6}}{{xy - 3x + 2y - 6}} = \frac{{(3x - xy) + (2y - 6)}}{{(xy - 3x) + (2y - 6)}} = $$ $$ = \frac{{ - x(y - 3) + 2(y - 3)}}{{x(y - 3) + 2(y - 3)}} = \frac{{(y - 3)(2 - x)}}{{(y - 3)(x + 2)}} = \frac{{2 - x}}{{x + 2}}$$

2) $\dfrac{x^{14}+x^7+1}{x^{21}-1}$

Шешуі

$$\frac{{{x^{14}} + {x^7} + 1}}{{{x^{21}} - 1}} = \frac{{{x^{14}} + {x^7} + 1}}{{{{\left( {{x^7}} \right)}^3} - 1}} = \frac{{{x^{14}} + {x^7} + 1}}{{\left( {{x^7} - 1} \right)\left( {{x^{14}} + {x^7} + 1} \right)}} = \frac{1}{{{x^7} - 1}}$$

3) $\dfrac{a^{33}+1}{a^{11}-a^{22}+a^{33}}$

Шешуі

$$\frac{{{a^{33}} + 1}}{{{a^{11}} - {a^{22}} + {a^{33}}}} = \frac{{{{\left( {{a^{11}}} \right)}^3} + 1}}{{{a^{11}}\left( {1 - {a^{11}} + {a^{22}}} \right)}} = \frac{{\left( {{a^{11}} + 1} \right)\left( {{a^{22}} - {a^{11}} + 1} \right)}}{{{a^{11}}\left( {{a^{22}} - {a^{11}} + 1} \right)}} = \frac{{{a^{11}} + 1}}{{{a^{11}}}}$$

4) $\dfrac{a^4-16}{a^4-4 a^3+8 a^2-16 a+16}$

Шешуі

$$\frac{{{a^4} - 16}}{{{a^4} - 4{a^3} + 8{a^2} - 16a + 16}} = \frac{{{{\left( {{a^2}} \right)}^2} - {4^2}}}{{\left( {{a^4} + 8{a^2} + 16} \right) - \left( {4{a^3} + 16a} \right)}} = $$ $$ = \frac{{\left( {{a^2} - 4} \right)\left( {{a^2} + 4} \right)}}{{{{\left( {{a^2} + 4} \right)}^2} - 4a\left( {{a^2} + 4} \right)}} = \frac{{(a - 2)(a + 2)\left( {{a^2} + 4} \right)}}{{\left( {{a^2} + 4} \right)\left( {{a^2} + 4 - 4a} \right)}} = \frac{{(a - 2)(a + 2)}}{{{{(a - 2)}^2}}} = \frac{{a + 2}}{{a - 2}}$$

5) $\dfrac{x^4+x^2 y^2+y^4}{x^2-x y+y^2}$

Шешуі

$${\frac{{{x^4} + {x^2}{y^2} + {y^4}}}{{{x^2} - xy + {y^2}}} = \frac{{{x^4} + 2{x^2}{y^2} + {y^4} - {x^2}{y^2}}}{{{x^2} - xy + {y^2}}} = \frac{{{{\left( {{x^2} + {y^2}} \right)}^2} - {{(xy)}^2}}}{{{x^2} - xy + {y^2}}} = }$$ $${ = \frac{{\left( {{x^2} + {y^2} - xy} \right)\left( {{x^2} + {y^2} + xy} \right)}}{{{x^2} - xy + {y^2}}} = {x^2} + xy + {y^2}}$$

6) $\dfrac{x^2-9 x+14}{-x^2+10 x-16}$

Шешуі

$$\frac{{{x^2} - 9x + 14}}{{ - {x^2} + 10x - 16}} = - \frac{{{x^2} - 9x + 14}}{{{x^2} - 10x + 16}} = \left\| {\begin{array}{*{20}{c}}{{x^2} - 9x + 14 = 0;}&{{x^2} - 10x + 16 = 0}\\{{x_1} = 2,\quad {x_2} = 7;}&{{x_1} = 2,\quad {x_2} = 8}\end{array}} \right\| = $$ $$ = - \frac{{(x - 2)(x - 7)}}{{(x - 2)(x - 8)}} = \frac{{x - 7}}{{8 - x}}$$

7) $\dfrac{7 x^2 y^4+7 x^4 y^2}{x^6+y^6}$

Шешуі

$$\frac{{7{x^2}{y^4} + 7{x^4}{y^2}}}{{{x^6} + {y^6}}} = \frac{{7{x^2}{y^2}\left( {{y^2} + {x^2}} \right)}}{{{{\left( {{x^2}} \right)}^3} + {{\left( {{y^2}} \right)}^3}}} = \frac{{7{x^2}{y^2}\left( {{y^2} + {x^2}} \right)}}{{\left( {{x^2} + {y^2}} \right)\left( {{x^4} - {x^2}{y^2} + {y^4}} \right)}} = \frac{{7{x^2}{y^2}}}{{{x^4} - {x^2}{y^2} + {y^4}}}$$

8) $\dfrac{x(x+2)-y(y-2)}{x-y+2}$ , мұндағы $x=\dfrac{4}{15}, y=0,4$

Шешуі

$${\frac{{x(x + 2) - y\left( {y - 2} \right)}}{{x - y - 2}} = \frac{{{x^2} + 2x - {y^2} + 2y}}{{x - y + 2}} = \frac{{\left( {{x^2} - {y^2}} \right) + 2(x + y)}}{{x - y + 2}} = }$$ $${ = \frac{{(x + y)(x - y + 2)}}{{x - y + 2}} = x + y = \frac{4}{{15}} + \frac{2}{5} = \frac{{10}}{{15}} = \frac{2}{3}}$$

9) $\dfrac{x^3+2 x^2+4 x+3}{x^2+7 x+6}$

Шешуі

$$\frac{{{x^3} + 2{x^2} + 4x + 3}}{{{x^2} + 7x + 6}} = \left\| {\begin{array}{*{20}{l}}{{x^2} + 7x + 6 = 0}\\{{x_1} = - 1,\quad {x_2} = - 6}\end{array}} \right\| = \frac{{{x^3} + \overbrace {{x^2} + {x^2}}^{2{x^2}} + \overbrace {x + 3x}^{4x} + 3}}{{(x + 1)(x + 6)}} = $$ $$ = \frac{{\left( {{x^3} + {x^2}} \right) + \left( {{x^2} + x} \right) + (3x + 3)}}{{(x + 1)(x + 6)}} = \frac{{{x^2}(x + 1) + x(x + 1) + 3(x + 1)}}{{(x + 1)(x + 6)}} = $$ $$ = \frac{{(x + 1)\overbrace {\left( {{x^2} + x + 3} \right)}^{D \lt 0}}}{{(x + 1)(x + 6)}} = \frac{{{x^2} + x + 3}}{{x + 6}}$$

10) $\dfrac{(2 x-1)^2+2\left(4 x^2-1\right)+(2 x+1)^2}{\left(2 x^2+1\right)^2-\left(2 x^2-1\right)^2}$

Шешуі

$$\frac{{{{(2x - 1)}^2} + 2\left( {4{x^2} - 1} \right) + {{(2x + 1)}^2}}}{{{{\left( {2{x^2} + 1} \right)}^2} - {{\left( {2{x^2} - 1} \right)}^2}}} = \frac{{{{(2x - 1)}^2} + 2(2x - 1)(2x + 1) + {{(2x + 1)}^2}}}{{\left( {2{x^2} + 1 - 2{x^2} + 1} \right)\left( {2{x^2} + 1 + 2{x^2} - 1} \right)}} = $$ $$ = \frac{{{{(2x - 1 + 2x + 1)}^2}}}{{2 \cdot 4{x^2}}} = \frac{{16{x^2}}}{{8{x^2}}} = 2$$

11) Пропорциядан $x$-ті табыңыз: $\dfrac{9-4 a^2-4 a b-b^2}{4 a^2+2 a b+3 b-9}=\dfrac{3+2 a+b}{x}$

Шешуі

$${\frac{{9 - 4{a^2} - 4ab - {b^2}}}{{4{a^2} + 2ab + 3b - 9}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${\frac{{9 - {{(2a + b)}^2}}}{{\left( {4{a^2} - 9} \right) + (2ab + 3b)}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${\frac{{(3 - 2a - b)(3 + 2a + b)}}{{(2a - 3)(2a + 3) + b(2a + 3)}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${\frac{{(3 - 2a - b)(3 + 2a + b)}}{{(2a + 3)(2a - 3 + b)}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${\frac{{ - (2a + b - 3)(3 + 2a + b)}}{{(2a + 3)(2a + b - 3)}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${\frac{{ - (3 + 2a + b)}}{{(2a + 3)}} = \frac{{3 + 2a + b}}{x}}$$ $${x = - \frac{{(2a + 3)(3 + 2a + b)}}{{(3 + 2a + b)}}}$$ $${x = - 2a - 3}$$

12) $\dfrac{\left(x^2-x-5\right)\left(x^2-x-2\right)+2}{\left(x^2-x-5\right)\left(x^2-x-1\right)+4}$

Шешуі

$a=x^2-x-5$ жаңа айнымалысын енгіземіз. Онда: $${x^2} - x - 2 = {x^2} - x - 5 + 3 = a + 3$$ $${x^2} - x - 1 = {x^2} - x - 5 + 4 = a + 4$$ $$\frac{{\left( {{x^2} - x - 5} \right)\left( {{x^2} - x - 2} \right) + 2}}{{\left( {{x^2} - x - 5} \right)\left( {{x^2} - x - 1} \right) + 4}} = \frac{{a(a + 3) + 2}}{{a(a + 4) + 4}} = \frac{{{a^2} + 3a + 2}}{{{a^2} + 4a + 4}} = $$ $$ = \frac{{(a + 1)(a + 2)}}{{{{(a + 2)}^2}}} = \frac{{a + 1}}{{a + 2}} = \frac{{{x^2} - x - 4}}{{{x^2} - x - 3}}$$



Осы тақырыптағы посттар

Пікір қалдыру

Сіздің электронды почтаңыз жарияланбайды, Міндетті жолдарды толтырып шығыңыз.